MODEL PRACY Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

Jesteś tu: » Strona główna » PEDAGOG SZKOLNY » MODEL PRACY Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

POZNANIE, PLANOWANIE, WSPIERANIE- DIAGNOZA, PROGRAM, PRAKTYKA

 

Model przeznaczony jest do wykorzystania w pracy z uczniem, który ma trudności w realizacji standardów wymagań zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Trudności uczenia mogą wynikać z niepełnosprawności sensorycznej, intelektualnej, ograniczeń zdrowotnych i środowiskowych. Model może być również wykorzystany w pracy z uczniem szczególnie uzdolnionym, który nie ma trudności w realizacji standardów wymagań edukacyjnych, ale potrzebuje innego rodzaju wsparcia psychologiczno-pedagogicznego.

 

ROZPOZNANIE specjalnych potrzeb edukacyjnych (SPE) ucznia przeprowadzane jest przez ZESPÓŁ , tworzony odpowiednio przez nauczycieli, wychowawców, specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem. Wiąże się to z systematycznym zbieraniem informacji, obserwacją, rozpoznawaniem warunków, przebiegu i wyników uczenia się. Na podstawie przeprowadzonego rozpoznania Zespół opracowuje odpowiednią dla ucznia ofertę edukacyjną lub edukacyjno-terapeutyczną

 

Zespół opracowuje Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny ( IPET ) – w przypadku posiadania przez ucznia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnię specjalistyczną.

 

Zespół zakłada i prowadzi Kartę Indywidualnych Potrzeb Ucznia, zwanej dalej Kartą – w przypadku posiadania przez ucznia orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania wydanego przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnię specjalistyczną lub opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym specjalistycznej bądź na podstawie rozpoznania dokonanego na poziomie szkoły. Karta jest podstawą do opracowania Planu Działań Wspierających ( PDW ). PDW może być opracowany dla ucznia (plan indywidualny) lub dla grupy uczniów o jednorodnym lub zbliżonym rozpoznaniu.

 

IPET i PDW realizowane są na zajęciach obowiązkowych, dodatkowych i nadobowiązkowych zgodnie z prawem oświatowym.

 

Proponowany model pracy z uczniem jest trzypoziomowy:

  1. diagnostyczny
  2. programowy
  3. praktyczny

 

I. POZIOM DIAGNOSTYCZNY-ROZPOZNANIE POTRZEB UCZNIA

 

Zespół rozpoznaje specjalne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz warunki koniecznego dostosowania środowiska szkolnego ucznia. W tym celu:

  • analizuje dane zawarte w treści orzeczenia/opinii,
  • przeprowadza rozpoznanie.

 

Rozpoznanie wstępne – zdobycie możliwie kompletnej wiedzy  o możliwościach  psychofizycznych i indywidualnych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych ucznia.

Rozpoznanie monitorujące – przeprowadzane po określonym czasie, pozyskanie informacji pozwalających na dokonanie oceny efektywności podejmowanych działań, służy planowaniu dalszego wsparcia.

 

Jeśli dziecko posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, Zespół przeprowadza rozpoznanie w formie wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (dla potrzeb IPET). W przypadku posiadania przez dziecko innego orzeczenia lub opinii Zespół przeprowadza rozpoznawanie indywidualnych potrzeb ucznia ( dla potrzeb PDW).                                

 

W realizacji tych celów Zespół wykorzystuje wyniki analizy dokumentacji szkolnej oraz wyniki obserwacji ucznia.

 

  1. Analiza dokumentacji ucznia: orzeczenia i opinie, arkusz ocen, wyniki testów kompetencji, sprawdzianów, egzaminów, wyniki badań specjalistycznych, karta zdrowia, wcześniejsze oceny wielospecjalistyczne, informacje z wcześniejszego rozpoznania na poziomie szkoły podstawowej, informacje od rodziców, ewentualne informacje z wywiadu środowiskowego.

 

  1. Przeprowadzenie i dokumentowanie rozpoznania na poziome szkoły.

 

  • Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia-zbieranie danych do sformułowania IPET.

 

Dostarcza informacji o mocnych stronach ucznia, tzn. o jego osiągnięciach rozwojowych, możliwościach psychofizycznych, zainteresowaniach, w tym o poziomie wiedzy i umiejętności, jak też o trudnościach rozwojowych i edukacyjnych, tzn. jego ograniczeniach psychofizycznych, problemach edukacyjnych, wychowawczych i opiekuńczych.

 

Ocena funkcjonowania powinna być dokonywana w toku zajęć obowiązkowych, dodatkowych i nadobowiązkowych.

 

Przeprowadzana jest nie rzadziej niż raz w roku szkolnym, a zazwyczaj dwa razy w roku- pierwsza po czasie wystarczającym do aklimatyzacji ucznia w szkole, następnie dla dokonania okresowej oceny efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej, np. pod koniec roku szkolnego.

 

Opracowanie wielospecjalistycznej oceny powinno uwzględniać podział informacji wynikający z badań poszczególnych członków Zespołu: specjalistów (logopedy, psychologa, pedagoga szkolnego i in.), nauczycieli, wychowawców.

 

Wybór formy dokumentowania może być zróżnicowany, np. arkusz, karta, zeszyt - w zależności od potrzeb, jak też wypracowanego w szkole wzoru.

 

  • Rozpoznanie dokonywane przez Zespół - zbieranie danych do sformułowania PDW.

 

Rozpoznanie indywidualnych potrzeb ucznia opiera się na działaniach diagnostycznych o mniejszym zakresie niż wielospecjalistyczna ocena.

Obszary rozpoznawania:

a) warunki uczenia się- czynniki wpływające na proces uczenia się: czynniki wewnętrzne (emocjonalno-motywacyjne, poznawcze), czynniki zewnętrzne (środowisko rodzinne, środowisko rówieśnicze, środowisko szkolne),

 

b) przebieg uczenia się- proces nabywania wiadomości i umiejętności szkolnych, uwzględnia zaangażowanie procesów emocjonalno-motywacyjnych i poznawczych z uwzględnieniem warunków środowiskowych,

 

c) wyniki procesu uczenia się –osiągnięcia edukacyjne, uwzględnia: techniki szkolne (pisanie, czytanie, liczenia), wiadomości i umiejętności, pożądane zachowanie społeczne, pożądane cechy osobowe.

 

  1. Identyfikacja możliwości psychofizycznych i trudności edukacyjnych ucznia, w tym rozpoznanie przyczyn trudności oraz określenie specjalnych potrzeb edukacyjnych.

 

Podział wyników rozpoznania:

  • grupa A - cechy korzystne dla rozwoju w zakresie warunków, przebiegu i wyników uczenia się,
  • grupa B – cechy niekorzystne dla rozwoju w zakresie warunków, przebiegu i wyników uczenia się,
  • grupa C – grupa potrzeb w zakresie dostosowania otoczenia, rodzaju pomocy i wsparcia przez inne osoby (np. specjalistów).

 

Po ustaleniu przyczyn trudności rozwojowych i edukacyjnych oraz prognoz rozwojowych określane są specjalne potrzeby edukacyjne, w tym potrzeby dostosowania otoczenia ucznia.

 

  1. Monitorowanie osiągnięć ucznia, efektywności udzielanego wsparcia.

 

W przypadku ucznia realizującego indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET) monitorowanie osiągnięć i efektów pracy przeprowadzane jest w formie ponownej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania.

 

W przypadku ucznia lub grupy uczniów o jednorodnym lub zbliżonym rozpoznaniu (PDW) monitorowanie przeprowadzane jest w formie  okresowej oceny efektywności udzielanego wsparcia i jest dokonywane po upływie czasu zalecanego w treści Karty.

 

II. POZIOM PROGRAMOWY – PLANOWANIE WSPARCIA

 

IPET lub PDW są formami realizacji określonych wcześniej specjalnych potrzeb edukacyjnych.

 

Planując IPET, Zespół zobowiązany jest uwzględniać zadania wynikające z podstawy programowej kształcenia ogólnego. Zespół powinien mieć na względzie stan aktywności ucznia w trzech obszarach:

  • rozbudzanie zainteresowań ucznia,
  • kształtowanie umiejętności poznawania przez ucznia własnej osoby, świata zewnętrznego, zasad postępowania, rozumowania i działania,
  • doskonalenie mechanizmu podejmowania decyzji przez ucznia na temat wyboru wartościowych cech osobistych, istotnych elementów świata zewnętrznego, własnego systemu wartości.

 

Planując PDW, Zespół uwzględnia działania wspierające, odpowiadające na zapotrzebowania ucznia lub grupy uczniów. Mogą to być np. zajęcia korekcyjno-kompensacyjne, logopedyczne, socjoterapeutyczne, dydaktyczno-wyrównawcze lub zajęcia z uczniami szczególnie uzdolnionymi.

 

            5.   Sformułowanie IPET

 

Zgodnie z prawem oświatowym IPET powinien uwzględniać zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, a także zawierać:

  • zakres dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia,
  • rodzaj i zakres zintegrowanych działań nauczycieli, wychowawców i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem (o charakterze rewalidacyjnym, resocjalizacyjnym lub socjoterapeutycznym),
  • formy i metody pracy z uczniem,
  • ustalone przez dyrektora szkoły formy, sposoby i okres udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane,
  • zajęcia rewalidacyjne i resocjalizacyjne oraz inne, stosownie do potrzeb ucznia,
  • zakres współpracy nauczycieli, wychowawców, specjalistów z rodzicami ucznia.

 

IPET zawiera:

  • metryczkę z danymi ucznia,
  • rozpoznanie wynikające z orzeczenia o potrzebie specjalnego,
  • opracowane wyniki rozpoznania z wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, w tym: cechy ucznia sprzyjające rozwojowi, informacje o trudnościach ucznia ( skutki niepełnosprawności), informacje o przyczynach trudności, informacje o funkcjonowaniu ucznia w klasie,
  • zakres zintegrowanych działań nauczycieli, wychowawców, specjalistów, w tym cele terapeutyczne,
  • zakres dostosowania wymagań edukacyjnych, w tym cele edukacyjne, zakres dostosowania programów nauczania-należy podać autora i tytuł programu nauczania, dostosowanie sposobu sprawdzania wiadomości i oceniania,
  • procedury osiągania celów,
  • wykaz zajęć nadobowiązkowych z załączonym ich programem,
  • zakres współpracy z rodzicami ucznia,
  • uwagi dodatkowe (np. korekty programu),
  • sposób ewaluacji programu,
  • informacje o zatwierdzeniu IPET przez Zespół , data i podpis osób przygotowujących program, zatwierdzenie przez dyrektora szkoły, podpis rodzica/opiekuna prawnego, ewentualnie adnotacja o poinformowaniu rodziców/ opiekunów prawnych.

 

Zalecenia do realizacji IPET

  • IPET powinien mieć charakter edukacyjno-terapeutyczny, zatem określa się indywidualnie zróżnicowane cele edukacyjne i terapeutyczne. UczniowiE z niepełnosprawnością w normie intelektualnej oraz uczniowie z lekką niepełnosprawnością intelektualna mają szansę na niewielkie zróżnicowanie celów edukacyjnych (realizacja podstawy programowej kształcenia ogólnego), zróżnicowanie celów dotyczy głównie części terapeutycznej programu.
  • W IPET określa się indywidualnie zróżnicowane procedury osiągania celów.
  • Określając procedury osiągania celów IPET należy uwzględniać specjalne potrzeby ucznia  (uwzględniając przyczyny trudności) oraz wymagania zewnętrzne sformułowane w podstawach programowych.
  • W części edukacyjnej IPET może być adaptacją programu nauczania lub programem autorskim.
  • Część terapeutyczna IPET powinna zwierać elementy wspomagania , korygowania i kompensowania zaburzonych funkcji oraz rozwijania indywidualnych uzdolnień i predyspozycji ucznia, dlatego każdy z nich powinien uwzględniać indywidualnie zróżnicowaną procedurę.
  • IPET powinien być opracowany wspólnie przez nauczycieli i specjalistów, przy akceptacji rodziców.
  • Osobą koordynującą indywidualne programy edukacyjno-terapeutyczne (zarówno na poziomie ich konstruowania, jak i realizacji) powinien być wychowawca.

 

6.  Założenie i prowadzenie Karty, formułowanie PDW

 

Karta zawiera:

  • imię i nazwisko dziecka,
  • nazwę szkoły,
  • informację dotyczącą: orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania lub opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, numer i datę wydania orzeczenia lub opinii, stwierdzenia przez Zespół potrzeby objęcia dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną,
  • zakres, w którym dziecko wymaga pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
  • zalecane przez Zespół formy, sposoby i okresy udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
  • ustalone przez dyrektora szkoły formy, sposoby i okresy udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy będą realizowane,
  • ocenę efektywności  pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
  • termin spotkań Zespołu,
  • podpisy osób biorących udział w poszczególnych spotkaniach Zespołu.

 

W oparciu o informacje zawarte w Karcie wychowawcy i specjaliści opracowują i wdrażają PDW.

 

W  PDW powinny być określone wobec ucznia/grupy uczniów:

  • cele do osiągnięcia w zakresie , w którym wymagana jest pomoc psychologiczno-pedagogiczna,
  • działania realizowane w ramach poszczególnych form i sposobów udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
  • metody pracy,
  • działania wspierające rodziców,
  • w zależności od potrzeb, zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży.

 

III. POZIOM PRAKTYCZNY – WSPIERANIE

 

            7.  Opis realizacji IPET lub PDW

 

IPET lub PDW jest realizowany przez Zespół nauczycieli, wychowawców i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem. Wsparcie merytoryczne dla członków Zespołu zapewniają poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym specjalistyczne, oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Najważniejszym partnerem Zespołu są rodzice ucznia. Wspieranie rodziców w działaniach wyrównujących szanse edukacyjne uczniów, udzielanie im porad, konsultacji, realizowanie dla nich warsztatów i szkoleń, jest częścią organizowanej w szkole pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Rodzice mogą uczestniczyć w tych pracach Zespołu, które są związane z ich dzieckiem. Obowiązek poinformowania o terminie posiedzenia Zespołu  spoczywa na dyrektorze szkoły.

 

W obszarze realizacji działań wspomagających rozwój dziecka ze SPE można wyróżnić dwa podejścia:

  • podejście typu „dziecko ma problem, chcę mu pomóc”,
  • podejście typu „ja mam problem z dzieckiem, muszę go rozwiązać”.

Wspomagając dziecko na drodze do samodzielności rodzice i Zespół winni mieć na względzie podejście pierwszego typu, to znaczy realizować działania ze świadomością, że problem ma przede wszystkim dziecko.

 

Pracę Zespołu koordynuje osoba lub osoby wyznaczone przez dyrektora szkoły, np. pedagog szkolny. Natomiast działaniami na rzecz konkretnego ucznia kieruje wychowawca klasy, który ( oprócz formułowania uwag na podstawie obserwacji ucznia) gromadzi dokumenty z informacjami, zaleceniami i wskazówkami innych nauczycieli oraz wyniki prac diagnostycznych specjalistów przeprowadzających ocenę  poziomu funkcjonowania danego ucznia. Odnotowuje obszary wyznaczone do prowadzenia zintegrowanych działań Zespołu, a następnie kieruje przygotowaniem IPET lub PDW.

 

Zasady pracy pedagogicznej z uczniem ze SPE:

 

  1. Staraj się usamodzielnić dziecko.
  2. Dostosuj sposób komunikowania się do możliwości psychofizycznych ucznia.
  3. Informuj ucznia o sposobie własnego rozumowania.
  4. Bądź dyskretny.
  5. Bądź konsekwentny w prezentowaniu wartości.
  6. Zachęcaj do działań twórczych.
  7. Inicjuj działania twórcze.
  8. Pobudzaj wyobraźnię.
  9. Utrzymuj porządek w swoim otoczeniu.
  10. Wsłuchaj się w racje ucznia.
  11. Podążaj za rozumowaniem ucznia.
  12. Podawaj i ćwicz z uczniem wszystkie metody pracy potrzebne do wykonania zadania.
  13. Nie pospieszaj ucznia.
  14. Bądź gotowy do zmiany sposobu działania.
  15. Prezentuj swoje poczucie humoru z umiarem.
  16. Dawaj przykłady dobrych rozwiązań.
  17. Wykorzystuj na bieżąco zdarzenia do formułowania przykładów pożądanych zachowań.
  18. Prezentuj przykłady różnych zachowań w takiej samej sytuacji.
  19. Pokazuj inne zachowania, jeżeli postępowanie ucznia wynika z przyjęcia przez niego negatywnego elementu w systemie wartości.
  20. Nawiązuj kontakty z uczniem w płaszczyźnie rzeczywistych trudnych sytuacji, z którymi ma do czynienia.

 

Opracowanie: szkolnastrona.pl