ZABURZENIA ŁAKNIENIA

Jesteś tu: » Strona główna » PEDAGOG SZKOLNY » ZABURZENIA ŁAKNIENIA

1. ANOREKSJA - jadłowstręt psychiczny

 

     Jadłowstręt psychiczny to zaburzenie znane od dawna. Anoreksja stała się  bardziej znana w ostatnich latach, kiedy to pod presją obowiązującej mody młodzi ludzie zaczęli coraz usilniej dążyć do uzyskania szczupłej sylwetki. Młodzież styka się z tym wyidealizowanym wizerunkiem w okresie poszukiwań własnej tożsamości, czasem wyraża się to w postaci nadmiernej koncentracji na własnym wyglądzie. Na jadłowstręt psychiczny cierpi 0,1-0,2% nastolatków, przy czym u dziewcząt występuje on dziesięciokrotnie częściej niż u chłopców. U wielu młodych ludzi niechęć do jedzenia jest tylko zewnętrzną manifestacją głębszych problemów. Pragnienie bycia szczupłym i chęć odchudzania nie świadczą jeszcze o anoreksji. Taką diagnozę można postawić tylko w przypadku, kiedy młoda osoba panicznie boi się nadwagi i wierzy niewzruszenie, że jest za gruba, nawet jeśli w rzeczywistości jest bardzo chuda. Zniekształcony obraz własnego ciała jest decydującym elementem przy diagnozowaniu anoreksji. Obok tego objawu występują jeszcze inne: młoda osoba jest bardzo chuda, u dziewcząt zanika miesiączka. U około jednej trzeciej chorych na ramionach, nogach i twarzy pojawia się delikatne, meszkowate owłosienie, które stanowi objaw głodu.

     W trakcie choroby osoba stosuje surową dietę, a jedzenie, na którym zaczyna się doskonale znać, staje się głównym tematem jej rozmów. Niektórym nie wystarcza sama dieta, zaczynają więc regularnie uprawiać wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. Czasem utrata wagi odbywa się przy jednoczesnym przyjmowaniu na co dzień dużych ilości środków przeczyszczających, nieraz też towarzyszą jej wymioty po posiłkach. W trakcie choroby dieta może wydawać się jedynym źródłem samozadowolenia. W odniesieniu do innych aspektów życia anorektyk wydaje się czuć do siebie pogardę i obrzydzenie. Takie osoby często przestają spotykać się z przyjaciółmi, sprawiają wrażenie samotnych i pochłoniętych swoimi sprawami. Na co dzień stają się bardziej ponure oraz skore do gniewu, co często jest postrzegane przez otoczenie jako objaw depresji. Zanik menstruacji stanowi pierwszą oznakę niszczącego wpływu wygłodzenia, lecz kontynuacja ścisłej diety może doprowadzić do trwałego uszkodzenia organów wewnętrznych, zjawiska zmniejszania się masy kostnej.

 

Schorzenia fizyczne, które mogą występować w anoreksji:

 

Objawy

%

 

  • nieprawidłowa praca serca, zwłaszcza wolniejsze tętno,
  • niedociśnienie(niskie ciśnienie krwi),
  • nieprawidłowa praca nerek,
  • zmniejszenie warstwy korowej kości kręgosłupa,
  • anemia,
  • zapalenie wątroby wywołane złym odżywianiem,
  • wrzody żołądka,
  • zapalenie trzustki

 

 

87

85

70

50

30

30

16

niekiedy

 

Przyczyny anoreksji:

  • źródeł należy szukać w nieradzeniu sobie z napięciami związanymi z dojrzewaniem,
  • ryzyko anoreksji jest większe w niektórych zawodach, dotyczy to: tancerek baletowych, modelek.

 

Interwencja:

  • uznanie, że problem rzeczywiście istnieje,
  • pomoc specjalisty, kontakt z psychiatrą,
  • praca nad powstrzymaniem dalszego spadku wagi,
  • hospitalizacja, w przypadku, kiedy waga chorego jest niższa o ponad 35% od optymalnej dla danego wieku i wzrostu,
  • leczenie wywołuje zazwyczaj lęk pacjentki, dlatego wymaga wiele taktu, troski oraz ciągłych zapewnień, że przybieranie na wadze nie oznacza otyłości,
  • czasami we wczesnych stadiach procesu leczenia pomocne może okazać się podawanie środków uspakajających, które pomagają zredukować zwiększone uczucie paniki występujące u wielu chorych,
  • pacjentowi należy zapewnić wsparcie, by ograniczyć jego objawy związane z przyrostem wagi ciała,
  • każdy przypadek rozpatruje się inaczej, zawsze jednak potrzebne jest wsparcie psychologiczne,
  • w postawieniu, jak i w rozpoznaniu problemu decydującą rolę odgrywa rodzina, dla większości rodzin zagłębianie się w funkcjonowanie wewnętrzne chorego jest bardzo trudne, jednak brak poważnych zmian w podejściu i postawach wobec problemu znacznie zwiększa ryzyko nawrotu choroby,
  • nieuleganie wymówkom i wybiegom chorego oraz konsekwentne przestrzeganie ustaleń stanowi warunek przyrostu wagi, a także świadczy o głębokich przemianach w funkcjonowaniu rodziny,
  • każda osoba dorosła powinna z uwagą wysłuchać obaw chorego, jeżeli jednak dotyczą one jedzenia, należy rozmowę przerwać, mówiąc np. „To są sprawy, o których powinieneś porozmawiać ze specjalistą.",
  • w szkole pomocne mogą okazać się wypracowania na tematy związane z anoreksją, gdyż mogą uwolnić emocje wzbudzane przez chorobę; ważne, by tematy nie zdominowały zbytnio życia młodej osoby, ponieważ zachowanie szerokiego spektrum zainteresowań i sukcesy w wielu dziedzinach odgrywają kluczową rolę w rekonwalescencji,
  • nie istnieje żaden konkretny lek, który pomógłby zwalczyć anoreksję, toteż zastosowanie środków farmakologicznych ogranicza się do dwóch przypadków: w pierwszym-leki pomagają w łagodzeniu lęków związanych z przybieraniem na wadze, w drugim- gdy anoreksji towarzyszy depresja, wówczas zastosowanie leków antydepresyjnych może przyspieszyć proces zdrowienia, choć z punktu widzenia psychologii należy dołożyć wszelkich starań, aby zrozumieć źródła problemów i znaleźć właściwe rozwiązanie.

 

Rokowania:

 

     Ogólny sposób postępowania w przypadku stwierdzenia jadłowstrętu psychicznego znany jest już od kilku lat, jednak rezultaty nie zawsze są takie same. Dzieje się tak dlatego, że powrót do zdrowia w dużo większej mierze zależy od skuteczności przedsięwziętych działań psychologicznych niż od osiągnięcia odpowiedniej wagi. Rokowania są tym mniej pomyślne, im młodszy jest pacjent w momencie zachorowania. Może to wynikać z faktu, że choroba ma nieco inny obraz psychologiczny u młodszych dziewcząt, ponieważ ich problemy związane są raczej z lękiem przed dorastaniem niż obsesyjnym pragnieniem bycia szczupłą, jak to się dzieje u starszych dziewcząt. Inną możliwą przyczynę może stanowić opóźnione przez chorobę dojrzewanie, które powoduje zaburzenie optymalnego cyklu rozwoju. Chociaż w większości przypadków waga zostaje przywrócona, a miesiączki wracają, tylko 44% utrzymuje właściwe nawyki żywieniowe przez dłuższy czas. Aż w 20% przypadków następuje rozwój chronicznej choroby bezpośrednio związanej z anoreksją. Najbardziej niepokoi fakt, że mimo wysiłków lekarzy i rodzin, około 5% młodych ludzi przegrywa z chorobą z przyczyn bezpośrednio związanych z występującymi u nich zaburzeniami odżywiania. Ten wskaźnik wymaga traktowania anoreksji ze szczególną powagą.

 

 

•2.      BULIMIA

 

     Bulimia jest odmianą jadłowstrętu psychicznego. Pojawia się zazwyczaj po okresie dojrzewania, u około 1% nastolatek i młodych kobiet. Sporadycznie może występować u dziewcząt przed początkiem miesiączkowania. U chorych pojawia się silny lęk przed nadwagą. Pochłaniają olbrzymie ilości jedzenia, następnie wywołują wymioty, stosują środki przeczyszczające, wykonują mordercze ćwiczenia fizyczne, aby uchronić się przed przytyciem. U wielu bulimików torsje powodują poważne uszkodzenia szkliwa na zębach i powiększenie ślinianek w policzkach. Przy częstych wymiotach kwas żołądkowy  dostaje się do przełyku, co zwiększa prawdopodobieństwo powstawania wrzodów, a w rzadkich przypadkach może prowadzić do pęknięcia przełyku.

Wykrycie choroby jest bardzo trudne. Jedyną dostępną wskazówkę stanowi często dochodzący z toalety odgłos wymiotów, poza tym brak jest wyraźnych oznak choroby. Wyznacznikiem choroby jest więc deklaracja młodej osoby.

 

Interwencja:

  • naturalny sposób postępowania w przypadku bulimii to skierowanie do szpitala psychiatrycznego ewentualnie zwrócenie się o pomoc do pielęgniarki środowiskowej,
  • przy stawianiu diagnozy należy odróżnić bulimię od anoreksji, bo leczenie każdej z nich odbywa się w różny sposób,
  • wśród wielu metod leczenia bulimii najczęściej wykorzystuje się dwie: pierwsza polega na próbie zrozumienia problemów wywołujących trudności (zastosowanie terapii poznawczej), druga uwzględnia zastosowanie rozmaitych technik behawioralnych mających na celu usunięcie objawów (leczenie farmakologiczne),
  • rola rodziny zależy od tego, czy czynniki wywołujące zaburzenia są związane z sytuacją domową; terapia rodzinna pozwala czasem młodej osobie uwolnić się od przytłaczającej atmosfery panującej w rodzinie; jeśli czynniki rodzinne nie są dominujące, wówczas jej rola polega na udzielaniu wsparcia.

 

Rokowania:

     Przeprowadzone badania pokazują, że u ponad połowy kobiet stwierdzono całkowite wyzdrowienie po dziesięciu latach od zdiagnozowania bulimii. W przeciwieństwie do anoreksji kobiety chore na bulimię  zdrowieją tym szybciej, im w młodszym wieku zaczęła się choroba. Chociaż wielu bulimików wraca do zdrowia, u tych którzy nie wyzdrowieli całkowicie, nie przestają pojawiać się symptomy typowe dla różnych problemów psychologicznych. Do tej pory nie wykryto jednak związku bulimii z konkretną chorobą psychiczną.

 

 

PODSUMOWANIE

 

     Odżywianie jest bardzo ważne dla człowieka, a jakiekolwiek jego zaburzenia stanowią potencjalne zagrożenie dla życia. Nic zatem dziwnego, że zaburzenia odżywiania  w dowolnej postaci stanowią powód troski rodziny i specjalistów. Prowadzone w tej dziedzinie badania przyczyniają się do opracowania skutecznych metod interwencji, a co za tym idzie, niosą nadzieje na zminimalizowanie negatywnego wpływu zaburzeń odżywiania na przyszłe życie młodych ludzi.

 

 

Opracowano na podstawie:       

J.Elliott, M.Place: „Dzieci i młodzież w kłopocie-poradnik nie tylko dla psychologów"  

Opracowanie: szkolnastrona.pl