CO TO JEST AGRESJA I PRZEMOC?

Jesteś tu: » Strona główna » PEDAGOG SZKOLNY » CO TO JEST AGRESJA I PRZEMOC?

     Agresja-działanie skierowane przeciwko osobom lub przedmiotom, wywołującym u jednostki niezadowolenie lub gniew . Zjawisko to może występować w postaci fizycznej lub słownej, może przejawiać się w formie bezpośredniej - skierowanej na osobę lub rzecz wywołującą uczucie wrogości, i w formie przemieszczonej - skierowanej na obiekt zastępczy.
 

     Przemoc-zachowanie wykorzystujące nierównowagę sił, agresywne i jednocześnie destruktywne w stosunku do innej osoby lub grupy osób, w którego wyniku inne osoby ponoszą uszczerbek na ciele lub w zakresie funkcji psychicznych . Jest to bezpośrednie oddziaływanie jednego człowieka na drugiego w celu zmuszenia go do zmiany zachowań, zmiany systemu wartości bądź poglądów w jakiejś sprawie. Działanie takie stwarza sytuacje zagrażające bezpieczeństwu fizycznemu lub psychicznemu. Przemoc powstaje w wyniku silnych emocji, ale czasem jest działaniem ściśle i dokładnie zaplanowanym zarówno pod kątem doboru ofiar, zastosowanych form przemocy, jak też i celów, które napastnik zamierza osiągnąć. Przemoc jest zawsze intencjonalna , narusza prawa i dobra osobiste jednostki, zawsze powoduje szkody. Jej cechą charakterystyczną jest tendencja do powtarzania się. Często przejawy przemocy są rozpaczliwym zagłuszeniem poczucia niemocy jednostki. Za przemoc zawsze odpowiedzialny jest sprawca - bez względu na to, co zrobiła ofiara. Niektóre groźby werbalne są już w istocie aktami przemocy, stanowiąc przejaw agresji psychicznej.
 

     Rodzaje agresji i przemocy

Agresja może przejawiać się na różne sposoby. Zawsze jednak pojawia się ładunek wrogości i atak ukierunkowany. Pojęcie to zazwyczaj kojarzymy z agresją fizyczną, czyli naruszeniem nietykalności cielesnej. Istotnego znaczenia nabiera jednak zjawisko agresji psychicznej. O ile pierwsza może skutkować uszkodzeniem ciała, o tyle druga funkcjonuje w sposób ukryty, jest milcząco akceptowana, a zarazem ma dalej idące, długofalowe skutki społeczne.

 

1. Czynna i bierna

Agresja czynna - to działania szkodliwe dla osób lub przedmiotów, na które je się kieruje. Z reguły bywa głośna i widoczna. Jej zewnętrzne oznaki to: krzyki, oskarżenia, złośliwości, szyderstwa, groźby i fizyczny atak. Najczęściej jest próbą ochrony samego siebie (poczucie własnej wartości, własnych potrzeb, przekonań czy stanu posiadania), a jej przyczyną jest głęboki brak poczucia bezpieczeństwa czy reakcja na frustrację. Często bywa także sposobem wyrażania negatywnych emocji lub osiągnięcia czegoś (np. pewnych dóbr materialnych).

Agresja bierna - to próby manipulacji drugą osobą, dokuczanie jej lub ranienie bez ryzykowania otwartego konfliktu. Agresja bierna jest bardziej destrukcyjna od czynnej. Bierny agresor nie daje się złapać na gorącym uczynku. Dzieci, które uciekają się do agresji biernej, zazwyczaj zaprzeczają, że czują gniew wobec drugiej osoby czy wobec samego siebie. Bierna agresja to: nieodzywanie się, naburmuszona mina, obrażanie się.

 

2. Bezpośrednia i przeniesiona

Agresja bezpośrednia - jest skierowana na osoby będące powodem frustracji.
Agresja przeniesiona - zwraca się ku osobom, które nie miały nic wspólnego z frustracją agresora. Mamy z nią do czynienia u dziecka, które np. surowo karane przez rodzica w domu, zachowuje się agresywnie wobec słabszych kolegów w szkole, bijąc ich i dokuczając im w różny sposób. Agresja przeniesiona zakłóca relacje współżycia grupowego, np. klasy szkolnej, gdyż atak następuje bez żadnego zrozumiałego dla innych powodu. Wzbudza to poczucie krzywdy, przeświadczenie o niesprawiedliwym traktowaniu, a nieraz również chęć zemsty i odwetu za doznane przykrości, co przyczynia się do powstawania i narastania konfliktów grupowych.

 

3. Fizyczna, werbalna i emocjonalna

Agresja fizyczna - może przybierać formę zachowań napastliwych lub destruktywnych o bezpośrednim lub pośrednim charakterze. Do bezpośrednich zachowań należą te, które przybierają formę trwających stosunkowo krótko ruchów poszczególnych części ciała: rąk (uderzenie, trącenie, szarpanie), nóg (nastąpnięcie, podstawienie nogi, kopnięcie), mięśni twarzy (wykrzywianie się, przedrzeźnianie). Atak może odbywać się przy użyciu prostych narzędzi, takich jak: szpilka, linijka, kamień. Agresja często wyraża się w formie złożonych zachowań napastliwych i przybiera postać bójek, pobić, przestraszania kogoś, niesprawiedliwego traktowania. Pośrednie zachowania napastliwe występują zazwyczaj jako: dokuczanie, przeszkadzanie, zanieczyszczanie, chowanie lub zamiana przedmiotów. Agresor często działa anonimowo. Do zachowań destruktywnych należą: rzucanie, uderzanie, kopanie, wybuchy złości. Pośrednie zachowania destruktywne polegają na niszczeniu lub uszkadzaniu rzeczy stanowiących własność osoby będącej przedmiotem agresji.
Agresja werbalna - to jeden ze sposobów wyrażania uczuć negatywnych w formie i treści wypowiedzi: kłótnie, krzyki, wyśmiewanie, przezywanie, ośmieszanie, dokuczliwość słowna. Może przybierać formę bezpośrednich lub pośrednich wypowiedzi napastliwych, szkodzących i poniżających.

  • Ø Bezpośrednia agresja słowna wyraża się poprzez: wypowiedzi napastliwe - tj. grożenie, straszenie, odpędzanie; wypowiedzi szkodzące - tj. odbieranie uprawnień przysługujących danej osobie, podawanie nieprawdziwych informacji; wypowiedzi poniżające - takie jak: przezywanie, wyśmiewanie, wysuwanie nieuzasadnionych wątpliwości.
  • Ø Pośrednia agresja słowna to skierowane do osób trzecich wypowiedzi agresywnych mających wyrządzić przykrość lub szkodę danej osobie. Przejawia się
    w wypowiedziach napastliwych, szkodzących i poniżających.

Agresja emocjonalna - jest jednym ze skutków przeżywania przez dziecko lęku lub złości, spowodowana jest najczęściej brakiem zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa. Agresja emocjonalna bezpośrednia może wywoływać: płacz, krzyk, ucieczkę, bicie, plucie, kopanie.

 

4.Autoagresja
Brak wiary we własne siły, zaburzenia w postrzeganiu własnej osoby, nieumiejętność sprostania wymaganiom, brak nadziei- prowadzi to do zachowań agresywnych skierowanych przeciw własnej osobie. Może to być skłonność do zachowań ryzykownych, nieświadome działanie na własną szkodę, lęk przed działaniem. Częstą formą działań autodestrukcyjnych  są zachowania związane z uzależnieniem. Wiele osób uzależnionych ma pełną świadomość wyrządzanego sobie zła, np. dla palacza o skłonnościach autodestrukcyjnych ostrzeżenie o konsekwencjach zdrowotnych nie ma większego znaczenia. Autoagresja może przyjmować różne postacie - np.: drastyczne odchudzanie, samookaleczenia, próby samobójcze.

 


     PRZYCZYNY AGRESJI / PRZEMOCY

 

 

Przyczyny tkwiące w rodzinie:

  • brak ciepła, zaangażowania, zainteresowania sprawami swego dziecka,
  • pobłażliwość i przyzwolenie na stosowanie agresji wobec innych,
  • brak jasnego przekazu, co jest dobre, a co złe,
  • brak jasno wyznaczonych granic - jak dziecku wolno się zachowywać, a jak nie,
  • stosowanie agresji i przemocy przez rodziców w kontaktach między dorosłymi i w stosunku

 

   do samego dziecka

  • wychowanie w duchu „dziecko nie ma głosu",
  • rozwiązywanie konfliktów i napięć domowych metodami „siłowymi",
  • kryzysy domowe,
  • podwójne wzorce zachowań (co innego się mówi, co innego robi),
  • temperament dziecka.

Przyczyny istniejące w szkole
Czynniki związane z samą instytucją i organizacją szkoły, typu:

  • hałas, mała przestrzeń i ograniczona ruchliwość,
  • czas spędzony głównie w sposób ukierunkowany,
  • zbyt wiele sytuacji bez możliwości wyboru, wycofania się z pracy grupy,
  • anonimowość uczniów i nauczycieli.

 

Czynniki związane z relacjami nauczyciele - uczniowie, typu:

  • chłód emocjonalny nauczycieli w stosunku do uczniów,
  • niewłaściwe sposoby komunikowania się nauczycieli z uczniami,
  • agresja i przemoc dorosłych na terenie szkoły,
  • rozwiązywanie konfliktów dorośli - dzieci metodami „siłowymi"
  • relacje oparte tylko na wymaganiach bez nagradzania i wzmacniania pozytywnych.

 

Czynniki związane z procesem nauczania, typu:

  • zbyt dużo wymagań bez uwzględnienia potencjału i możliwości dzieci,
  • brak doceniania i podkreślania wysiłków i postępów dzieci, skupianie na negatywach,
  • niesprawiedliwość w traktowaniu i ocenianiu uczniów,
  • mało uwagi poświęconej rozładowaniu napięć podczas lekcji,
  • nuda i schematyczność podczas lekcji.

 

Poza tym:

  • brak spójnych reakcji nauczycieli na agresywne zachowanie i akty przemocy w szkole,
  • brak jasnych reguł życia szkolnego,
  • brak konsekwencji i zgodności nauczycieli w egzekwowaniu przyjętych norm,
  • brak poczucia współodpowiedzialności u uczniów za życie szkoły.

Wpływ grupy rówieśniczej
Dzieci mogą przyłączyć się do prześladowania kolegów, ponieważ:

  • naśladują osobę z grupy, ocenianą przez nich pozytywnie (odważna, silna),
  • widzą, że używający przemocy uczeń odnosi korzyści, nie traci swej popularności,
  • naśladowany uczeń stosujący przemoc nie spotyka się z negatywnymi konsekwencjami za strony dorosłych,
  • w grupie rozmywa się odpowiedzialność (jeżeli jest się jednym z wielu odpowiedzialność słabnie i zmniejsza się poczucie winy),
  • długotrwałe dokuczanie ofierze powoduje, że uczniowie zmieniają do niej swój stosunek, prześladowanie ofiary czyni ją w oczach dzieci mniej wartościową, zasługującą na taki los, poczucie winy maleje, wyrzuty sumienia słabną

 

Wpływ mediów
Oglądanie aktów przemocy wpływa na uczenie się przez dzieci agresywnych zachowań. Dzieci wyraźniej uczą się zachowań agresywnych, gdy pokazywana forma przemocy:

  • przynosi sprawcy satysfakcję, nagrodę lub nie jest ukarana,
  • jest demonstrowana przez atrakcyjną osobę, z którą dziecko może się łatwo utożsamić,
  • jest dokonywana jednocześnie przez wiele osób,
  • jest usprawiedliwiona wyższymi racjami społecznymi,
  • jest przedstawiona jako aprobowana społecznie,
  • jest pokazana realistycznie i atrakcyjnie (można ją naśladować).

 

Media obniżają poziom empatii, współczucia u dzieci dla ofiar oraz podwyższają próg tolerancji wobec przemocy, szczególnie gdy:

  • nie pokazują cierpienia, krzywdy ofiary przemocy,
  • nie ukazują negatywnych skutków przemocy.

 

Jakie formy agresji/przemocy można spotkać w szkołach?

Przemoc ma różne formy , w szkołach pojawia się: (przykładowy podział)
Przemoc fizyczna-fizyczne zadawanie bólu drugiej osobie

bicie, popchnięcia, podcinanie, wymuszanie pieniędzy, niszczenie własności, kopanie, plucie 

Przemoc słowna-stosowanie brutalnych i wulgarnych słów, przemoc bez użycia słów i kontaktu fizycznego, przezywanie, wyśmiewanie, grożenie, ośmieszanie, plotkowanie, namawianie się, szantaż, obrażanie, oszczerstwa , wrogie gesty, miny, izolowanie, manipulowanie związkami, wykluczenie z grupy                

Przemoc emocjonalna-zastraszanie, szantaż, groźby, szantaż uczuciowy

Przemoc moralna i duchowa -gdy ktoś poniża drugą osobę, oszukuje, oskarża, potępia        

Opracowanie: szkolnastrona.pl