WAŻNE POJĘCIA

Jesteś tu: » Strona główna » PEDAGOG SZKOLNY » WAŻNE POJĘCIA

KULTURA OSOBISTA

 

Kultura osobista obejmuje między innymi normy i wzory postępowania, prawa, a także zwyczaje oraz zasady określające stosunki międzyludzkie. Zaliczamy do niej normy regulujące na przykład sposoby witania się, zasady dobierania stroju w zależności od okazji , sposoby pełnienia roli ucznia.
Pojęcie kultury obejmuje również wzory zachowań czyli wszelkie reguły , sposoby działania w zbiorowości. Kultura osobista musi mieścić się w ramach kultury zbiorowości. Dawniej reguły kultury były dość sztywne. Obecnie sztywnych norm ubyło. Młodość nacechowana jest dużą zmiennością. Jednak i w tym okresie życia wbrew pozorom obowiązuje dużo reguł. W kontaktach młodzieży z dorosłymi bardzo przydatne są słowa dzień dobry, do widzenia, proszę, dziękuję. Słowa te często są brane jako miara naszej kultury osobistej.
W szkole młodzież obowiązuje tzw. kultura zbiorowości. Jest to ogół wytworów wartości i sposobów zachowania się przyjętych przez zbiorowość i będących wyznacznikiem postępowania uznanego za obowiązkowe.


Kultura zachowania w szkole to między innymi:

  • Ø przestrzeganie zasad bezpiecznego i kulturalnego zachowania się,
  • Ø okazywanie szacunku i życzliwości wobec rówieśników i osób dorosłych,
  • Ø dbałość o kulturę języka, niestosowanie wulgaryzmów,
  • Ø dbałość o wygląd.

Przestrzeganie zasad kultury osobistej nie kończy się w szkole ale obowiązuje wszędzie np.  w drodze do szkoły. Powinnyśmy starać się żyć z zachowaniem wszelkich norm kulturalnych.

NORMA

 

Norma społeczna - pojęcie wieloznaczne, używane najczęściej w jednym z trzech znaczeń:

  • Ø jako względnie trwały, przyjęty w danej grupie społecznej sposób zachowania,
  • Ø jako wskazówka właściwego zachowania w danej sytuacji, normy jakim podlega dana osoba są określane przez jej pozycję społeczną i odgrywaną przez nią rolę społeczną,
  • Ø jako wzorzec cech pewnego zjawiska czy przedmiotu.

Rodzaje norm społecznych:

  • Ø normy formalne - zasady sformułowane w postaci pisanych regulaminów lub przepisów,
  • Ø normy nieformalne - niepisane normy, obowiązujące zwyczajowo w ramach danej grupy lub społeczeństwa,
  • Ø normy prawne - zasady zachowania się oparte na przepisach, w przeciwieństwie do innych norm są one ustanowione lub uznane za obowiązujące przez państwo, ich nieprzestrzeganie jest sankcjonowane przez instytucje państwowe,
  • Ø normy religijne- w przeciwieństwie do norm prawnych, obowiązujących wszystkich członków danej zbiorowości, mają ograniczony zasięg i dotyczą tylko osób danego wyznania, często normy te, określające stosunki między ludźmi, traktowane są jako normy moralne,
  • Ø normy moralne (etyczne) - mają charakter absolutny, co oznacza bezwzględny nakaz lub zakaz określonego zachowania, nie dotyczą tylko postępowania jednostki, ale mogą dotyczyć całych grup społecznych,
  • Ø normy obyczajowe - nawyki zachowania się, rytuały czy sposoby ubierania się uznane w danej zbiorowości, normy obyczajowe to reguły postępowania ludzi, które kształtowały się w ich świadomości pod wpływem nawyku, w wyniku wielokrotnego powtarzania w określonych okolicznościach tych samych zachowań (np. całowanie kobiety w rękę), normy obyczajowe nie oceniają zachowań ani ich nie wartościują, określają raczej co wypada lub czego nie wypada robić, obyczaje kształtują się we wszystkich sferach życia, najczęściej mają zasięg lokalny,
  • Ø normy zwyczajowe - nawyki, rodzaje zachowania charakterystyczne albo dla całego społeczeństwa, albo dla jakichś grup społecznych.

 

EMPATIA

 

Uczuciowe utożsamianie się z inną osobą. Wywoływanie w sobie uczucia, które ona przeżywa.

 

ALTRUIZM

 

Bezinteresowne kierowanie się w swoim postępowaniu dobrem innych ludzi, gotowość do poświęceń dla innych.

 

KOLEŻEŃSTWO

 

Postawa oparta na uczciwości, szacunku, tolerancji w stosunku do innych.

 

CZŁOWIECZEŃSTWO

 

"Być człowiekiem" - jak można zrozumieć te słowa? Człowiek, człowieczeństwo, czy można odnaleźć jedną definicję, która pozwoliłaby wyjaśnić te pojęcia? Taką definicję tworzy nasze własne sumienie. To, co czynimy, wartości, które uważamy za prawe i człowiecze. Taką postawę może posiadać osoba zrównoważona, której umysł jest wolny od zniewolenia. W codziennym życiu człowiek człowiekowi może wyrządzić wiele krzywd i złego. Można też tak żyć, by człowiek szanował człowieka. Człowieczeństwo, to nie tylko wielkie czyny dobra i poświęcenia. To także życzliwość w codziennym życiu dla innych ludzi, z którymi żyjemy i którzy nas otaczają.

 

TOLERANCJA

 

Postawa społeczna i osobista odznaczająca się poszanowaniem poglądów, zachowań i cech innych ludzi, a także ich samych.

 

OSOBOWOŚĆ

Nie ma jednej definicji osobowości. Najczęściej osobowość definiuje się jako całokształt pewnych cech i procesów psychofizycznych, które różnicują daną jednostkę od innych ludzi. Owe charakterystyczne dla jednostki właściwości mają wpływ na jej działanie, zachowanie, nabywanie umiejętności, kompetencji, doświadczeń, wpływają na reakcje emocjonalne, stosunki z innymi ludźmi, a także wybór norm i celów. Wykształcenie się osobowości jest efektem rozwoju, zwłaszcza w początkowych latach życia. Nabyte w dzieciństwie określone wzory zachowań mają duży wpływ na całe dalsze życie.

 

KONFORMIZM

 

Podporządkowanie jednostkowych zachowań i opinii rzeczywistym lub wyobrażonym naciskom wywieranym przez grupę społeczną. Termin ten używany jest w dwóch znaczeniach: w pierwszym oznacza zmianę zachowań lub opinii jednostki w kierunku zgodnym z oczekiwaniami grupy, w drugim - rezultat tych zmian, a więc pewne upodobnienie (uniformizację) zachowań oraz przekonań członków grupy.

SOCJALIZACJA

 

Proces przyswajania przez jednostkę wiedzy, umiejętności i dyspozycji, czyniący ją zdolną do życia w społeczeństwie. Oddziaływania ze strony środowiska zmierzają do przekazania jednostce wzorów zachowań, norm, wartości oraz zdolności do samodzielnego utrzymania się i wykonywania określonych ról społecznych.

ASPIRACJE

 

Aspiracje jednostki to zespół dążeń ukształtowanych na podstawie hierarchii wartości właściwych tej jednostce. Aspiracje zależą od samopoznania, samooceny i samookreślenia jednostki, a także od sytuacji społecznej. Jeśli jednostka trafnie określi swoją sytuację społeczną, potrafi także określić swoje aspiracje. Warto podkreślić, że aspiracje to dążenia, cele, do których jednostka dąży długotrwale, np. założenie rodziny, zdobycie określonego stanowiska, zawodu. Aspiracje są więc dążnościami jednostki, umotywowanymi możliwością ich realizacji.

 

MOTYWACJA

 

Stan gotowości istoty rozumnej do podjęcia określonego działania, to wzbudzony potrzebą zespół procesów psychicznych i fizjologicznych określający podłoże zachowań i ich zmian. To wewnętrzny stan człowieka mający wymiar atrybutowy.

Procesy motywacyjne ukierunkowują zachowanie jednostki na osiągnięcie określonych, istotnych dla niej stanów rzeczy, kierują wykonywaniem pewnych czynności tak, aby prowadziły do zamierzonych wyników (zmiana warunków zewnętrznych, zmiana we własnej osobie, zmiana własnego położenia). Jeśli człowiek jest świadomy wyniku wykonywanych czynności wówczas ten wynik będzie nazywany celem. Proces motywacyjny składa się z zespołu pojedynczych motywów. Motywem nazwać zaś można przeżycie pobudzające człowieka do działania lub powstrzymujące go, lub przeszkadzające jego wykonaniu.

 

 

LENISTWO

 

Apatyczny stan ducha powodujący zaniechanie jakiegoś wymaganego działania lub działań i powodujący przedłużenie czasu wypoczynku pasywnego ponad uznane w danej chwili i dziedzinie normy.

Lenistwo może być rozumiane jako przesadna skłonność do odpoczynku. Może również wiązać się z zaniechaniem. Przeciwieństwem lenistwa jest pracowitość. Do stanów chorobowych przeciwnych lenistwu można zaliczyć pracoholizm. Określenie "lenistwo intelektualne" lub "umysłowe" odnosi się do zaniechania zadawania pytań, dogłębnego drążenia badanego tematu; na poleganiu na już wypracowanej rutynie mentalnej i umysłowej.

Temat lenistwa jest często poruszany w dziełach literackich, komiksie, malarstwie i innych sztukach pięknych. Przykładem z literatury polskiej może być popularny utwór dla dzieci Leń Jana Brzechwy (1953).

 

 

EMOCJE

 

Źródłem emocji i uczuć jest obiektywnie istniejąca rzeczywistość. Człowiek odzwierciedlając otaczającą go rzeczywistość ustosunkowuje się do niej: cieszy się, martwi, kocha, smuci, gniewa, cierpi.
To przeżywanie stosunku do otoczenia, jak również do siebie samego, nazywamy emocjami i uczuciami. Procesy emocjonalna bywają regulatorami stosunków między człowiekiem a otoczeniem. Dzięki procesom orientacyjnym odzwierciedlamy otaczający nas świat, natomiast ustosunkowując się do świata nadajemy mu zabarwienie emocjonalne.
Emocja, Uczucie - silne odczucie o charakterze pobudzenia, pozytywnego (pod wpływem szczęścia, zachwytu, spełnienia) czy negatywnego (pod wpływem gniewu, odrazy, strachu). W szerszym znaczeniu emocje (procesy emocjonalne) to procesy psychiczne, które poznaniu i czynnościom podmiotu nadają jakość oraz określają znaczenie, jakie mają dla niego będące źródłem emocji przedmioty, zjawiska, inni ludzie, a także własna osoba.

Procesy emocjonalne są często dzielone na:

  • Ø uczucia - stany psychiczne wyrażające ustosunkowanie się człowieka do określonych zdarzeń, ludzi i innych elementów otaczającego świata, polegające na odzwierciedleniu stosunku człowieka do rzeczywistości,
  • Ø afekty - uczucia powstające najczęściej pod wpływem silnych bodźców zewnętrznych, zwłaszcza działające nagle (gniew, złość, rozpacz, radość i strach),
  • Ø nastroje - uczucia długotrwałe o małej sile i spokojnym przebiegu (zadowolenie lub niezadowolenie, wesołość lub smutek, niepokój, tęsknota),
  • Ø namiętności - to trwałe skłonności do przeżywania różnych nastrojów i afektów w związku z określonymi celami dążeń człowieka, namiętności mają dużą siłę pobudzającą, ukierunkowują myśli, spostrzeżenia, pamięć i inne procesy psychiczne.

 

ASERTYWNOŚĆ

Postawa charakteryzująca się bezpośredniością w wyrażaniu własnych opinii oraz żądaniem respektowania własnych praw i takim samym podejściem do poglądów i przywilejów innych. Rozwijając swoją asertywnośc, sięgamy do swoich wewnętrznych zasobów i ulepszamy je. Czasami nie podejrzewamy nawet, jak wiele możliwości kryje się w nas samych.

TWÓRCZOŚĆ,
jako cecha osoby

 

Istotna jest tu rola kreatywności. Istnieją dwie koncepcje odnoszące się do twórczości jako cechy człowieka.

  • Ø podejście elitarne-twórczość jest domeną ludzi wyjątkowych o światłych umysłach, czasem wręcz genialnych.
  • Ø podejście egalitarne-twórczość jest cechą każdego człowieka, jednak u różnych ludzi może się objawiać w różnym stopniu. Jest ona po prostu jedną z cech, podobnie jak inteligencja, zaradność czy optymizm.

Jeśli założymy, że twórczość jest cechą każdego człowieka, nic nie stoi na przeszkodzie, aby tę cechę rozwijać już od najmłodszych lat u wszystkich dzieci.

Myślenie twórcze opiera się na gromadzeniu dużej ilości rozwiązań. W podejściu tym bierze się pod uwagę trzy kryteria:

  • 1. Płynność - umiejętność wytwarzania jak największej liczby pomysłów na dany temat.
  • 2. Giętkość - generowanie pomysłów z różnych kategorii.
  • 3. Oryginalność - umiejętność tworzenia niekonwencjonalnych odbiegających od schematu pomysłów.

Niezbędnym warunkiem twórczego myślenia jest umiejętność przełamywania schematów. Przejawia się ona w poszukiwaniu nowych rozwiązań. Przydatna jest też umiejętność świadomego patrzenia na świat, dostrzegania różnorodnych zjawisk. Nie bez znaczenia jest także zaufanie do własnej wyobraźni i intuicji. Należy jednak pamiętać, że nie wystarczy zwykła ciekawość, potrzebne jest jeszcze postanowienie wytrwałej, systematycznej pracy. Warto ją podjąć.

 

Opracowanie: szkolnastrona.pl