WAGARY

Jesteś tu: » Strona główna » PEDAGOG SZKOLNY » WAGARY

Wagary jako przejaw niedostosowania szkolnego

 

         Szczególnie ważny w życiu każdego człowieka jest wiek dorastania, w którym dokonuje się przeobrażenie dziecka w osobę dorosłą. Na przestrzeni stosunkowo krótkiego czasu zachodzą radykalne zmiany zarówno psychiczne jak i fizyczne. Cały okres dojrzewania zarówno mieści się w granicy od 12 -18 lat. Szczególne znaczenie w okresie rozwojowym każdego młodego człowieka ma okres nauki szkolnej, w którym dokonują się ważne przemiany związane z biopsychicznym dojrzewaniem i wrastaniem młodej osoby w szerszy kontekst społeczny. W tym właśnie okresie u pewnej części młodzieży daje się zauważyć już wyraźnie zaznaczone formy zaburzeń w zachowaniu, a więc przejawy dewiacji w stosunku do kulturowo określonych norm i standardów zachowań. Zaburzenia te są ważne dla dalszego rozwoju samego dziecka, a równocześnie ze względu na społeczny wymiar, zaburzonego zachowania, w poważnym stopniu zakłócają normalny przebieg funkcjonowania grupy rówieśniczej i utrudniają realizację zadań dydaktycznych i wychowawczych, jakie podejmują nauczyciele w klasie szkolnej.

         Stosunek do nauki i osiągnięcia szkolne ucznia decydują w znacznej mierze o jego sytuacji życiowej w przyszłości, a także o możliwościach dostosowania się do wymagań społecznych i podjęcia pozytywnych ról społecznych. Uczniowie przejawiający jakąkolwiek formę niedostosowania społecznego bądź szkolnego miewają znacznie częściej niż ich rówieśnicy problemy z nauką; ich wyniki są znacznie słabsze od wyników uczniów nieprzejawiajacych jakichkolwiek form niedostosowania społecznego.

         Niedostosowanie społeczne, szkolne, oraz związane z nim problemy dydaktyczno - wychowawcze mają swoje podłoże przede wszystkim w sytuacji społecznej. Symptomy niedostosowania społecznego utrudniają tej kategorii uczniów identyfikację ze środowiskiem szkolnym i nie sprzyjają pozytywnym efektom uczenia się. Sytuacja ucznia niedostosowanego społecznie w szkole charakteryzuje się:

  • Ø występowaniem sytuacji konfliktowych,
  • Ø przewagą emocji negatywnych,
  • Ø dominacją zachowań represyjnych ze strony nauczycieli i zdecydowaną przewagą kar nad nagrodami.

         Stałe niepowodzenia, niemożność przezwyciężania trudności oraz lęk przed sankcjami ze strony nauczycieli, prowadzą do tzw. fobii szkolnej, której bezpośrednim skutkiem stają się wagary, działania agresywne i działania skierowane przeciw nauczycielom.

         Wagary, jako przejaw zaburzeń pomiędzy uczniem a szkołą mają swoje podłoże w szkole lub poza szkołą. Wagary odnoszące się do środowiska szkolnego, uwarunkowane są przeważnie niepomyślną sytuacją ucznia w szkole, jego niechęcią do szkoły, nauczycieli i obowiązku uczenia się. Przyczyna wagarów może tkwić poza szkołą - w szerszym środowisku społecznym, które pociąga swoją atrakcyjnością z uwagi na określone przejawy życia, nęcące i frapujące ucznia znudzonego codziennością życia i nauki.

         Wagary mające swe źródło poza szkołą należą do sporadycznych i mniej groźnych dla ucznia niż wagary z powodu niechęci do nauki i szkoły.

         Pierwsze najczęściej organizowane są w określonej intencji z myślą o odprężeniu, atrakcyjnej rozrywce, uczestnictwie w imprezach, a nawet wycieczkach w określonej grupie przyjaciół; najczęściej rówieśników i kolegów ze szkoły.

         Natomiast wagary organizowane z powodu niechęci do szkoły uwarunkowane są najczęściej brakiem integracji ucznia ze szkołą, z klasą, słabym przygotowaniem do zajęć lekcyjnych, lękiem przed nauczycielem i sprawdzianem wiadomości na ocenę, czy wreszcie niepomyślną sytuacją i kontaktami ze współuczniami w klasie lub w szkole. Z kwestią tą wiąże się także niedostateczne działanie domu rodzinnego ze szkołą brak kontroli ze strony rodziców, a także niejednokrotnie nieznajomość przez nauczyciela sytuacji ucznia w domu rodzinnym. Uczeń pozbawiony odpowiedniej troski i opieki rodzicielskiej oraz pedagogicznej, napotykający trudności w nauce, ma brak zrozumienia w obydwu środowiskach, często pozostawiony samemu sobie idzie na wagary, szuka przygody, nowego towarzystwa, nie zwracając uwagi na dalsze i potęgujące się braki w opanowaniu materiału, na konsekwencje. Żądza nowych wrażeń i odprężenia się jest silniejsza od ucznia. Systematyczne wagary jako przejaw zaburzeń pomiędzy uczniem a szkołą są zjawiskiem często spotykanym u niektórych uczniów.

         Wagary, przynajmniej te niektóre, są bezsprzecznie próbą ucieczki ucznia od trudności, z których nie umie sobie poradzić. Ma to miejsce w przypadku, gdy uczeń ucieka z określonych lekcji, lub w pewne dni tygodnia, gdyż spodziewa się sprawdzianu jego wiedzy z danych przedmiotów, a przewiduje, że wynik będzie dla niego niepomyślny.

         Do najczęstszych przyczyn wagarowania uczniów należą;

  • Ø napięcia psychiczne
  • Ø brak poczucia bezpieczeństwa
  • Ø ostre konflikty pomiędzy rodzicami, stwarzające uczucie stałej niepewności w domu
  • Ø rozpad rodziny, poczucie obcości
  • Ø aktywny udział dziecka w rozwiązywaniu konfliktów rodzinnych
  • Ø stałe awantury
  • Ø egoistycznej postawie rodziców zapewniających wysoki standard materialny, ale z bezkrytycznym eksponowaniem go na zewnątrz
  • Ø izolacja rodziców od otoczenia, zamknięcia się jedynie w kręgu rodziny
  • Ø postawy rodziców reprezentujących odmienne od proponowanych przez szkołę treści wychowawczych
  • Ø nawarstwiające się niepowodzenia szkolne
  • Ø osoba nauczyciela i sposób w jaki traktuje on swoich uczniów
  • Ø kontakty, jakie uczniowie nawiązują w grupie; podporządkowanie się jednostkom dążącym do przewodzenia

         U wielu jednak uczniów typowe trudności w nauce nie są wynikiem nieprawidłowego funkcjonowania rodziny, lecz ich niechęci do nauki najczęściej przejawianej u uczniów w postaci lenistwa szkolnego, którego najbardziej charakterystycznymi przejawami są m. in. takie negatywne cechy jak;

  • Ø brak troski o wygląd osobisty oraz ład i porządek w swoim otoczeniu, czyli zaniedbanie w zakresie higieny osobistej i społecznej
  • Ø wymuszanie od innych lub kradzież środków na zaspokajanie własnych potrzeb
  • Ø dokuczanie, przeszkadzanie innym w realizacji obowiązków, itp.

         Wagarowanie uczniów można analizować w różnych aspektach; niektóre wagary są próbą ucieczki od trudności, z którymi uczeń nie może sobie poradzić, a w innym przypadku są środkiem umożliwiającym osiągnięcie jakiegoś celu. Wagary mogą być próbą zaspokojenia ważnych potrzeb, można je także uważać za formę zaspokajania potrzeb psychicznych ucznia, oraz za mechanizm obronny, w tym przypadku mechanizm niedozwolony. Wagary są niezaprzeczalnie jednym z elementów złego zachowania się; stają się one konsekwencją niewłaściwego traktowania obowiązków szkolnych.

Według wyżej wymienionych aspektów wyłonić można różnicujące się grupy wagarów, jak: wagary doraźno - okazyjne, konfliktowe (na podłożu motywów lękowych, poczucia bezradności, braku zainteresowania nauką, nienormalnego stosunku do nauczyciela), wagary koleżeńskie, kompensacyjne, na tle zaburzeń charakterologicznych oraz przestępcze.

         W miarę upływu czasu u większości uczniów zaobserwować można nasilenie się nawyku wagarowania, jest to niebezpieczne przede wszystkim z uwagi na to, iż poprzez systematyczne wagarowanie właśnie wtedy zarysowują się pewne charakterystyczne dla procesu demoralizacji formy spędzania czasu (picie alkoholu, palenie papierosów lub skrętów, pogoń za znajomościami zawieranymi na ulicy, a także groźne z punktu widzenia społecznego i wychowawczo z uwagi na konsekwencje - przeżycia seksualne, drobne kradzieże, rozboje itd.). Pewną prawidłowością jest to, że najczęstszym zjawiskiem u rozpoczynających wagarowanie jest początkowo urozmaicanie sobie czasu przez proste i pozornie wychowawczo niewinne zajęcia, w miarę jednak nasilania się częstotliwości wagarów i poszukiwania coraz to atrakcyjniejszych form kształtuje się niebezpieczny dla wychowania i dalszych losów ucznia schemat życia.

          Szczególnie demoralizujący wpływ na młodzież szkolną ma nawiązywanie „przygodnych", wciąż nowych znajomości, wobec których uczeń przyjmuje postawę bezkrytyczną, często nawet pełną podziwu, popierającą wystawny tryb życia, swobodę obyczajów, wulgarny, i często sztucznie „udziwniony" sposób bycia i wyrażania się. Nowi, „przygodnie" poznani koledzy zyskują łatwo autorytet i posłuch u początkującego wagarowicza; zdobywają pełny wpływ na jego dalsze poczynania życiowe. Prawie u wszystkich stale i systematycznie wagarujących uczniów istnieje dążność do maksymalnej samodzielności
w podejmowaniu decyzji.

          Początkowo sporadyczne; doraźno - okazyjne wagary przechodzą kolejno w wagary koleżeńskie a następnie niejednokrotnie w wagary na tle zaburzeń charakterologicznych bądź też wagary przestępcze, których konsekwencją są: włóczęgostwo, ucieczki z domu, drobne kradzieże i rozboje prowadzące w pojedynczych przypadkach do całkowitego wykolejenia się jednostki.

 

Opracowanie: szkolnastrona.pl